1.1.DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE ÇİNKO

   Günümüzde çinko çelik, alüminyum ve bakırdan sonra Dünyada miktar olarak yıllık tüketimi en fazla olan metaldir. Kimyasal yönden aktif olması ve diğer metallerle kolayca alaşım yapabilmesi nedeniyle çinko, endüstride birçok alaşımın ve bileşiğin üretiminde kullanılmaktadır. Güçlü elektropozitif özelliğinden dolayı diğer metallerin özellikle demir-çelik ürünlerinin aşınmaya karşı korunmasında kullanılmaktadır. Çinko metal ana ürün olarak, galvanizleme, pres döküm alaşımları, pirinç ve bronz alaşımları, çinko oksit ve haddelenmiş çinko alaşımlarında kullanılır.

   Birçok yeni işletmenin açılması ve bazı işletmelerin kapasite artışlarına karşın işlemlerindeki darboğazlar nedeniyle, pazara sunulan metal çinko miktarında yeterince artış gerçekleşmemektedir. International Lead and Zinc Study Groups verilerine göre, 1995 yılında her biri 1x10³ ton/yıl ve daha fazla rafine çinko üreten 70 ülke bulunmaktadır. Bunların içinde 100x10³ ton’dan fazla çinko tüketen 17 ülke bulunmaktadır. Bunlardan en büyük 102un toplam tüketimi, Dünya tüketiminin %65’ini oluşturmaktadır.

   Toplam çinko tüketiminin yaklaşık %50’si galvanizli çelik, %20’si pirinç, %15’i döküm, %8’i çinko oksit üretiminde, %7’ si yarı mamul ürünlerde kullanılmaktadır. Ekotoksik etkisi nedeniyle çinko, bazı alanlarda sınırlı tüketilmektedir. Günümüzde, özellikle otomotiv sektöründe, çinko yerine alüminyum, magnezyum ve plastikler, kullanılmaktadır

   1.2 Sektördeki uluslararası kuruluşlar

   Sektörde faaliyet gösteren etkin uluslararası organizasyonlar olarak “Uluslararası Kurşun-Çinko Çalışma Grubu” (ILZGS) ve buna bağlı olarak çalışan “Uluslararası Çinko-Kurşun Araştırma Organizasyonu” (ILZRO) sayılabilir. ILZGS’ın, Dünya metal tüketiminin %80'ini ve üretiminin ise %90'ını elinde tutan 30 üye üyesi vardır.

   1959 yılında, Birleşmiş Milletler tarafından hükümetler arası bağımsız bir danışma müessesesi olarak kurulan bu kuruluşun merkezi Londra'da olup, etkinlikleri aşağıdaki konuları kapsamaktadır:

-Üye ülkelere kurşun-çinko cevheri ve metali ile ilgili üretim, tüketim, arz-talep, stok ve ileriye dönük tahminlerle her türlü bilgileri derlemek,

-Uluslararası çinko-kurşun ticareti ile ilgili hükümetler arası danışmalar için uygun ortam yaratmak,

-Dünya pazarlarındaki kurşun ve çinkonun her türlü durumu ile ilgili çalışmalar yapmak,

-Kurşun ve çinko ile ilgili mevcut veya çıkması olası ve ayrıca uluslararası ticaret koşulları ile çözülemeyen problemlere uygulanabilir çözüm yolları belirlemektir.

   ILZRO ise ILZSG'nin devamlı gözlemci üyesi olup, kurşun ve çinko kullanımı teknolojisi ile ilgili sürekli araştırmalar yaparak bu ürünlerin kullanım sahalarını geliştirmeye yönelik çalışmaları yürütür.

   Dünya kurşun-çinko madenciliği sektörü, cevher üretimi ve zenginleştirilmesi ile izabe metal elde edilmesi safhalarını kapsayan entegre bir sistem içerisinde yürütülmektedir. Bu nedenle Dünya kurşun-çinko cevher konsantre üretimi ve ticareti metal üreticilerinin denetimi altındadır.

   Başta AB ülkeleri ve ABD olmak üzere, Japonya, Avustralya ve Kanada şirketleri Dünya cevher üretiminde söz sahibidirler. Bu ülkelerdeki kuruluşlar, uluslararası şirketler statüsünde olup, ortaklık yapıları oldukça karmaşık ve birbirleri ile iç içe girmişlerdir.

 2. Dünyadaki mevcut durum

2.1 Rezervler

   1984 yılı dünya çinko baz rezervleri 290x10⁶ ton metal çinko olarak hesaplanmıştır. 1984-1993 yılları arasında 108.7x10⁶ ton civarında yeni rezervler belirlenmiştir. Dünyada bilinen çinko rezervleri 1.8x10⁹ ton civarında olup, ekonomik olmayan kaynaklarda dikkate alındığında bu miktar 4.4x10⁹ tona kadar çıkmaktadır.

Çizelge: Dünya çinko rezervleri, metal çinko.

Kaynak: ILZSG, Pocket Guide, 1997.

Çizelge: Dünya çinko rezerv ve üretimleri

Kaynak: Commodity Summaries, 2002, * :Tahmini

İleri>>