Cevher zenginleştirme tesislerimizin tamamına yakını halen Dünyada en yaygın ve gelişmiş yöntem olan flotasyon yöntemine göre tasarlanmışlardır. Ancak, bu tesislerin bir çoğunda teknolojik problemlerin yanında mineralojik problemler de olduğundan daha değerli olan seçilmiş (selektif) ürünler yerine daha kolay elde edilebilen toplu (bulk) konsantre üretimine yönelinmiştir. Ayrıca kazanım verimliliği %60-90 arasında değişmekte olup, bu değerler, %85-95 olan Avrupa Birliği ülkeleri ortalamasına göre düşüktür.

   Mevcut konsantrasyon tesislerinin kapasiteleri, rezervlerimizin küçüklüğü nedeniyle bir kaçının dışında 100-150 ton/gün civarındadır. Bu kapasitedeki tesisler halen Dünyada pilot tesis kapsamında değerlendirilmektedir. Tesislerin kapasitelerinin düşüklüğü, maliyeti önemli derecede etkilemekte, bu nedenle Dünya şartlarının üzerindeki yüksek tenörlü cevherlerin üretilmesi ve işletilmesi yoluna gidilmektedir.

   Oksitli cevherlerde ise zenginleştirme işlemi Çinkur Waelz fırınları ile yapılmıştır. Waelz sistemi Dünyada düşük tenörlü (%12 Zn) oksitli cevher ve izabe artıklarının tekrar işlenmesi için geliştirilmiş en son teknolojik yöntem olmasına karşın, pahalı kok ve enerji girdileri yanında düşük verimlilik nedeniyle fazla uygulama alanı bulamamıştır.

   Cevher yataklarının oluşumuna paralel olarak ülkemizde sektöre giren çinko-kurşun cevher ve konsantreleri oksitli ve sülfürlü şekilde bulunmaktadır. Oksitli çinko cevherlerin tamamı yurt içinde Çinkur tarafından tüketilerek elektrolitik külçe çinko üretilmiş, kurşun içeriği yüksek olan çinko cevherleri ise ihraç edilmiştir.

   Sektörde 33x10³ ton çinko metal ve 125 ton kadmiyum metal üretim kapasitesi ile en büyük kuruluş Çinkur A.Ş. dir. Ancak bu tesis özelleştirilme sonrası üretimini durdurmuştur.

   Ülkemizde 1.1x10⁶ ton tüvenan sülfürlü cevher üretim kapasitesi ve 850x10³ton sülfürlü tüvenan cevher işleyerek 100x10³ ton/yıl selektif çinko konsantresi ve 25x10³ ton/yıl kurşun konsantresi ve 51x10³ ton/yıl toplu (bulk) konsantre üretecek zenginleştirme tesisi kapasitesi vardır.

3.6 Sektördeki kuruluşlar

Türkiye çinko-kurşun madenciliği, yapısı itibariyle karışık olduğu kadar madenciliğin en yaygın yapıldığı bir sektördür. Toplam 40’a yakın kuruluşun çalıştığı sektörde 16’sı sülfürlü, 5 adedi karbonatlı cevherlere ait olmak üzere 21 adet zenginleştirme tesisi mevcuttur.

Türkiye’de cevherlerden çinko metal üretimi, 1999 yılına kadar Çinkur tarafından gerçekleştirilmiştir. Sektörde en büyük kuruluş durumunda olan Çinkur A.Ş. oksitli cevherlere dayalı üretim yapmıştır. Kuruluş, %22 Zn içeren 200x10³ ton oksitli çinko cevheri kullanımı ile 33.5x10³ ton çinko metal, 125 ton kadmiyum metal üretim kapasitesine sahiptir. Ancak 1999 yılında tesisteki üretim faaliyetleri durmuştur.

1993 yılında devreye giren ve mineralojik bileşimi selektif konsantre üretimine uygun cevherlerle çalışan, Çanakkale Madencilik, Adana Madencilik, Barit Madencilik ve Ber-Oner tesisleri faaliyetlerini sürdürmektedirler. Rize Çayeli İşletmeleri sülfürlü cevher işleyerek, selektif çinko konsantresi üreten en önemli kuruluşumuzdur. Yılda 650x10³ ton cevher işleyerek 75x10³ ton çinko konsantresi üretmektedir.

4. Sonuç

·                     Siirt Madenköy’de bulunan Eti Holding A.Ş.’ne ait bakır madeni sahasında, bakır ile çinko da bulunmaktadır. Bu maden yatağının çalışmaya başlamasıyla bakır konsantresi ile birlikte çinko konsantresi de elde edilecektir. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bulunan yataklarda genellikle çinko, kurşun ve bakır beraberce bulunmaktadır. Bu bölgede yapılacak madencilik çalışmaları ile çinko ve kurşun konsantreleri selektif olarak elde edilecektir. Siirt Madenköy yatağının çalışması ile yılda 100x10³ ton çinko konsantresi, Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki yatakların işletilmesi ile yılda 30,x10³ ton çinko, 20x10³ ton kurşun konsantresi elde edilecektir. Kuzey Batı Anadolu’da Balya, Yenice civarındaki çinko-kurşun yataklarının devreye girmesi ile 40x10³ ton çinko 20x10³ ton kurşun konsantresi elde etmek mümkün olacaktır.

·                     Doğu Anadolu Bölgesi’nde Siirt Madenköy’deki bakır yatağının işletilmeye alınması ile bakırın yanında bulunan çinko cevherinden yılda 100x10³ ton çinko konsantresi elde edilecektir.

·                     Doğu Karadeniz Bölgesi’nde bulunan yatakların devreye girmesiyle yılda 30x10³ton çinko, 20x10³ ton kurşun konsantresi elde edilecektir.

·                     Kuzeybatı Anadolu Bölgesi’nde Balya, Yenice ve Biga yarımadasındaki maden yataklarının devreye girmesi ile yılda 40x10³ ton çinko, 20x10³ton kurşun konsantre üretimi gerçekleşebilecektir.

·                     Orta Anadolu Bölgesi’nde Yozgat Akdağmadeni ve Kayseri Zamantı havzalarındaki mevcut maden yataklarının geliştirilmesi ile yılda 20x10³ ton çinko, 10x10³ ton kurşun konsantresi üretim artışı gerçekleşebilecektir.

·                     Kuzey ve Orta Anadolu metal kuşağında kurşun-çinko ve kompleks baz cevher aramaları teşvik edilmelidir. Halen dünyada ortalama % 5 civarında Pb+Zn içeren yataklar, altın ve gümüş içeriklerine bağlı olarak fizibil olarak çalışmaktadır.

·                     Halen 130x10³ ton/yıl metal kurşun-çinko civarında olan Türkiye üretiminin, 250x10³ ton/yıl düzeyine yükseltilmelidir. Bu amaçla Kuzey-Doğu Karadeniz bölgesi Hopa civarında Imperial Smelting tesisi kurulmalıdır. Söz konusu tesis, 100x10³ ton/yıl metal çinko ve 50x10³ ton/yıl metal kurşun üretim kapasitesine sahip olmalıdır.

·                     Çinkur tekrar faaliyete geçirilmelidir.

·                     Çinkur daha çok Orta Anadolu kuşağındaki oksitli kurşun-çinko cevherleri ile çalıştırılmalı, Karadeniz kuşağındaki sülfürlü Pb-Zn cevherleri ise, Kuzey-Doğu Karadeniz bölgesi Hopa civarında kurulacak Imperial Smelting tesisinde değerlendirilmelidir. Bu bölgede kurulacak Imperial Smelting tesisi, Azerbeycan, Gürcistan ve Ermenistan gibi ülkelerdeki cevherlerin kullanılmasına da olanak sağlayacaktır.

·                     Kafkas Ülkeleri ile Türk Madencilik Kurumları arasındaki ilişkileri geliştirilmelidir. Ayrıca gerek Türk Cumhuriyetleri’nde gerekse Balkan’lar bölgesinde, Pb-Zn cevher işletmeciliği ile bu bölgelerdeki izabe tesislerinin satın alınıp, işletilmesi desteklenmelidir.

 <<Geri